नेपालमा बैज्ञानिक प्रद्धतिबाट पहिलो पटक गरिएको ड़ल्फिन गणनाले विभिन्न उमेर समुहका ४ दर्जन ड़ल्फिन रहेको देखाएको छ ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयको प्राणीशाश्त्र केन्द्रिय विभागका प्राध्यापक डा.मुकेशकुमार चालिसेको नेतृत्वमा कर्णाली नदीसँग जोडिएका मोहना र काँड़ा नदीका विभिन्न स्थानमा गरिएको गणनाले ड़ल्फिनको उक्त संख्या देखाएको हो ।

राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष र नेपाल जैविक विविधता अनुसन्धान समाजले संयुक्त रूपमा पहिलो पटक बैज्ञानिक प्रद्धतिबाट कर्णाली नदी र मोहनाको सहायक नदीका १५ स्थानमा एकै समयमा गणना गरेको हो । गणनामा संलग्न डा.मुकेशकुमार चालिसे ।

बेलाबखत भएका अनुसन्धानले कोसी, गण्डकी र कर्णालीमा पाईने भनिए पनि कर्णाली बाहेक अरु नदी प्रणालीमा धेरै समय नदेखिएको डल्फिन पछिल्लो केही समय यता मोहना र काँड़ा नदीमा ठुलो संख्यामा देखिदै आएका छन ।

मान्छेपछिको बुद्धिमानी प्राणी ड़ल्फिन संरक्षित सूचीमा छ भने सार्इटिसको अनुसूचि १ मा परेको र आईयूसिएनले रातो कितावको सूचीमा ड़ल्फिनलार्इ राखेको छ ।

प्राध्यापक डा.मुकेशकुमार चालिसे सहित प्राणी शास्त्रीहरू सुनिल खतिवडा, अनुज घिमिर सहितको ८० जनाको टोलीले डल्फिन पाईने १५ स्थानमा एकै समयमा गणना गरेका थिए ।

डल्फिन संरक्षँण केन्द्रले आईयुसिएनको सहयोगमा ती नदीको पानीको गुणस्तर र माछाका प्रजातिबारे अध्ययन गरको  थियो ।

डल्फिन नेपालमा पाईने एक मात्र स्तनधारी जलचर प्राणी हो । यो नेपाल बाहेक भारत, बंगलादेश र पाकिस्तानमा पनि पाईन्छ । यो पानीमै बस्छ र त्यहीं बच्चा जन्माउँछ । यसको थुतुनो लामो हुन्छ । थुतुनोमा एक अर्कामाथि खप्टिएर बसेका तिखा दाँत हुन्छन् । यसका खुट्टाहरू माछाका पँखेटा जस्तो देखिन्छन् । त्यसले यीनलाई पानीमा पौडिन सहयोग गरको हुन्छ । यसको शरीर खैरो फुस्रो रङको हुन्छ । जानकारहरूका अनुसार यो ७५ देखि १५० मिटर उचाईमा पाईन्छ । यसको तौल ६० देखि ८५ किलोसम्म हुन्छ । शरीरको लम्बाई २०० सेन्टिमिटरसम्म हुन्छ भने पुच्छरको लम्बाई २०० देखि २६० सम्मको हुन्छ । डल्फिनको मुख्य आहार माछा प्रजाति हो । यसले पुच्छरले आहारा समात्छ । डल्फिनका आँखा अत्यन्तै साना हुन्छन् । यसले आवाजबाट नै आहारको खोजी गर्छ । भाले भन्दा पोथी लामो हुन्छ । यो २८ वर्षसम्म बाँच्न सक्छ । जानकारहरूका अनुसार डल्फिन नदीको उल्टो बहाब हुने वा पानी घुमेको ठाउँमा बस्न रुचाउँछ । डल्फिनले एक घण्टामा ५५.५ किलोमिटरसम्मको यात्रा गर्न सक्छन् ।