धनगढी‚ जातीय विभेद उन्मूलन अन्तर्राष्ट्रिय दिवश २१ मार्चको अवसरमा देशका कतिपय स्थानहरुमा यो दिवश मनाई रहँदा कैलालीको कोली कटानका दलित समुदायले राज्यले समेत आफुहरुलाई विभेद गरेको गुनासो गरेका छन ।

कोलीकटानमा ५ सयको सँख्यामा घर धुरी रहेका दलित समुदायले गैरदलितको घरमा गर्नु पर्ने पानी पिउनु पर्दा टाढैबाट थापेर पानी पिउनु पर्ने बाध्यताको अन्त्यका लागि कुनै सरकारले पनि केही नगरेको गुनासो गरेका हुन । गरिवी र पछौटेपनले जगडिएको गोदावरी नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ मा पर्ने उक्त बस्तिमा जातीय विभेद उन्मूलनको अन्तर्राष्ट्रिय दिवश मनाई रहँदा नेपाल सन्दर्भका पँतिकार उपस्थित थिए ।

६८ बर्षिय जँगबहादुर बिकले कार्यक्रमको बिचमै उठेर “म लुहार हुँ‚ मैले बनाएको त्रिशुल मन्दिरमा राखेपछि शुद्द हुने‚ म अशुद्द मैले छोएको कुरा पनि अशुद्द हुनु पर्ने” विगत देखि जातीय विभेदको पिडा भोग्नु परेको आक्रोस पोख्दै भने पञ्चायत कालमा लक्ष्यबहादुर गुरुङ्ग अञ्चलाधिस छँदा गर्मिको दिन थियो लालपुर गाउँमा हिडिरहँदा पानी प्यास लाग्यो र एउटाको आगनमा रहेको नलमा (हेण्डपाईप) चलाएर पानी पिए । पानी पिएर हिड्दै गर्दा घर मालिक आएर भने तिमी कहाँबाट आएको हो ? जात के हो ? उनले सोधे‚ मैले पनि जवाफ दिए म पुरुष हुँ । जात त २ वटा छन । फेरी घर मालिकले थर के हो ? ए ! मेरो थर लुहार हो भनेपछि उनले मलाई हातपात गर्न थाले । मैले उनलाई भने नयाँ नल किने दिन्छु भने र नल उखेलेर लडियामा राखेर हिडे । धनगढी पुगेर अञ्चलाधिसको निवासमा पुगेर मैले सबै कुरा भने । अञ्चलाधिस लक्ष्यबहादुर गुरुङ्गले त्यो बाहुनलाई अञ्चलाधिस कार्यालयबाट लिनु भन्नु यहाँ आएपछि म हेर्छु यो नल आफ्नै घरमा हाल भन्नु भयो । मैले पनि नल आफ्नै आगनमा गाडे । नल वाला बाहुनलाई भोली गएर अञ्चलाधिस कार्यालयबाट लिनु भने । दोश्रो दिन घर मालिक बाहुन अञ्चलाधिस कार्यालय पुगे । अञ्चलाधिस लक्ष्यबहादुरले बेस्सरी हप्काएर फर्काई दिएका थिए ।

छुवाछुत अन्त्यका लागि महाकाली देखि मेचीसम्मको पदयात्रामा हिडेकाहरुको समेत सहभागिता रहेको उक्त कार्यक्रममा २ दशक देखि बस्दै आएका कोली कटान बासीले अहिलेसम्म लालपुर्जा नपाएको गुनासो समेत गरे ।

एक जना अगुवा रतन नेपालीले भने यो बस्तिमा ८ सय मत दलित समुदायको भएरपनि जातीय विभेदकै कारण दलित समुदायले यो वडामा कहिले पनि टिकट पाएनन । गयराति देखि दलित समुदायका घरघरमा पुग्दा जातीय विभेद अन्त्यका लागि महाकाली देखि मेचीसम्मको पदयात्रामा हिडेकाहरु अशोक दर्नाल‚ होमराज आचार्य र रीता परियारले २१ मार्चको अवसरमा कोली कटानमा आयोजना गरिएको कार्यक्रममा समेतसहभागी भएका थिए । उनीहरुलाई कोलीकटान बासिले स्वागत एवँम सम्मान गरेका थिए । विहान देखि नै दलित समुदायका घरघरमा पुगेर उनीहरुले भोग्नु परेको समस्या बारे कोलीकटान बासिको पिडा सुन्नु साथै समाधानका लागि स्थानीय सरकारलाई सम्वेदनशिल हुनु पर्ने कुरामा जोड दिएका थिए ।

राज्यले जातीय विभेद कानुनी रूपमा अन्त्य गरेपनि व्यवहारिक रूपमा अन्त्य हुन नसकेका कारण अहिले पनि कतिपय दलित समुदायले घरबाट मात्र होइन गाउँबाटै निकालिनु परेको घटना पनि रोकिएको छैन ।

जातीय भेदभाव तथा छुवाछुत कसूर सजाय ऐन २०६८‚ छुवाछुत मुक्तराष्ट्र नेपाल घोषणासँगै जातीय विभेद दण्डनिय अपराधका रुपमा रहेपनि प्रभावकारी कार्यान्वयन नभएकै कारण जातीय भेदभाव अन्त्य हुन नसकेको धेरैको गुनासो छ ।